KONKURSY


    Walka o przodownictwo w jakiejkolwiek dziedzinie - jest od wielu tysiącleci nieodrodną cechą rodzaju ludzkiego. Swoich pionierów, odkrywców nowych dróg, przywódców, mistrzów i nauczycieli znały wszystkie chyba dziedziny ludzkiej działalności. Idea zmagań o palmę zwycięstwa w różnych sferach aktywności sięga swymi korzeniami czasów starożytnych olimpiad (około 776 p.n.e. - 393 n.e.), gdzie podczas uroczystości religijnych odbywały się zawody, łączące w sobie zmagania sportowe, muzyczne i teatralne. W średniowieczu odbywały się turnieje rycerzy-śpiewaków, od XVIII w. konkursy chórów amatorskich, a także turnieje słynnych wirtuozów. Odrodzenie olimpiad sportowych w 1896 roku przyczyniło się w XX - stuleciu do przeniesienia ludzkiej rywalizacji na wszystkie nieomal dziedziny naszego życia: naukę, sztukę, karierę zawodową, politykę. Konkursy stały się jednym z podstawowych stymulatorów rozwoju, zalążkiem postępu i doskonalenia osiągnięć w zakresie wiedzy, umiejętności i sprawności człowieka współczesnego. Tworzy się konkursy i fundacje oznaczone imionami wybitnych przedstawicieli różnych środowisk i zawodów. Nagradza się za niecodzienne osiągnięcia ludzi wnoszących swą działalnością trwałe wartości do rozwoju naszej cywilizacji.
W muzyce udział w konkursie staje się podstawowym gwarantem błyskotliwych karier na miarę światową, przede wszystkim ludzi młodych, pełnych talentu i twórczej pasji. Konkursy muzyczne zaczynają ogarniać wszystkie dyscypliny twórczości i odtwórczości tej sztuki.
Jest rzeczą zrozumiałą, że akordeon wszedł na drogę konkursowych zmagań później od innych instrumentów; choć już w latach 2O-tych XX stulecia można odnotować w tej dyscyplinie na terenie Europy szereg konkursów lokalnych. W wielu przypadkach kariera akordeonistów rozpoczynała się od ich udziału w popularnych konkursach akordeonowych, które w owym czasie organizowane były w niektórych krajach co tydzień lub co miesiąc, na wzór imprez sportowych, jak piłka nożna czy zapasy. Konkursy akordeonowe były ulubioną rozrywką w niedzielne popołudnia; z tymi samymi uczestnikami, walczącymi przeciwko sobie, często niedziela po niedzieli. Aby zachęcić publiczność do przyjścia na następny konkurs, organizatorzy wielokrotnie podawali przewidywany rezultat konkursu, nawet jeśli finały miały nastąpić dopiero za tydzień. Gdy publiczność poczynała tracić zainteresowanie, impresariowie chwytali się wszelkiego rodzaju zręcznych sztuczek żeby ją zachęcić do udziału. Ogłaszali więc walkę o mistrzostwo np. Sztokholmu, mistrzostwa nordyckie lub pojedynek między dwoma szczególnie popularnymi akordeonistami, czasem nawet bez powiadamiania grających.
Jeden ze szczególnie groteskowych konkursów miał miejsce pewnego zimnego, listopadowego dnia 1912 roku w hallu koncertowym, zwanym "Folkets Hus" w Sztokholmie: pojedynek między popularnym szwedzkim akordeonistą Erikiem Gyllingiem i "Akordeonowym Mistrzem Świata" Pietro Frosinim. Na scenie organizatorzy umieścili parawan, a konferansjer zapowiedział publiczności, że maestro Frosini, który przebył daleką drogę z Nowego Jorku na ten konkurs jest tak nieśmiały, że boi się wystąpić przed szwedzką publicznością i poprosił, aby mógł siedzieć za parawanem podczas swego występu. Z za parawanu usłyszano kilka urywanych angielskich słów, a potem pierwsze dźwięki dobrze znanego "Karnawału w Wenecji" Frosiniego z dziwnym hałasem w tle, pochodzącym oczywiście z gramofonu Edisona. Prawdziwy Frosini znajdował się o tysiąc mil stamtąd, szczęśliwie nieświadomy pojedynku ze szwedzkim kolegą, który został ogłoszony wspaniałym zwycięzcą tego niezwykłego konkursu.
Z biegiem czasu powstają międzynarodowe towarzystwa konkursów, choćby takie jak International Federation of Music Competitions UNESCO, zrzeszającą najznakomitsze konkursy muzyczne w celu ich upowszechniania. Rozwój towarzystw akordeonowych, a w ślad za tym powołanie do życia w Paryżu w 1935 roku Confederation Internationale des Accordeonistes ustanowiło w 1938 roku instytucje międzynarodowych konkursów akordeonowych tzw. Coupe Mondiale. Konkursy te zawieszone na czas trwania II wojny światowej zostały reaktywowane w 1948 roku.
Poziom artystyczny konkursów akordeonowych rozwijał się wraz z postępem organizacji i doskonalenia procesu dydaktycznego, jak również z rozwojem dyspozycji artystycznych instrumentu. Początkowo jednoetapowe, później dwuetapowe konkursy osiągnęły swe optymalne kształty dopiero w latach siedemdziesiątych XX w. przede wszystkim poprzez wprowadzenie etapu trzeciego, dającego soliście możliwość występu z towarzyszeniem orkiestry.
Konkursy w Klingenthal od 1963 roku, Coupe Mondiale od 1948 roku oraz w Castelfidardo (Italia) - Premio Internationale Cita di Castelfidardo od 1981 roku, determinowały założenia regulaminowe konkursów lokalnych w świecie, w tym również i Ogólnopolskich Konkursów Akordeonowych. Inne międzynarodowe konkursy, takie jak np. Trofeo Mondiale organizowane na wzór Coupe Mondiale przez konkurencyjną federację Confederation Mondiale de L'Accordeon, czy też różnego rodzaju Grand Prix Europeen de L'Accordeon i wiele innych nie odegrały większej roli artystycznej i raczej przez niezliczoną ilość kategorii wiekowych, solowych i zespołowych, spełniały jedynie funkcję popularyzacji gry na instrumencie.
Największe znaczenie dla rozwoju konkursów w Polsce miały przede wszystkim konkursy w Klingenthal. Początkowo jednoetapowe, organizowane tylko w kategorii zawodowej, w 1966 roku uległy przekształceniu w konkursy dwuetapowe. W 1968 roku konkurs został rozszerzony na dwie kategorie młodzieżowe: I - do 16 i II - od 16 do 18 roku życia. Odbicie tych zmian znajdujemy w regulaminie II i III Ogólnopolskiego Konkursu Akordeonowego. W IV Ogólnopolskim Konkursie Akordeonowym Polska przyjęła bez zmian regulamin konkursu w Klingenthal i już na dalsze lata ustanowiła takie same kategorie: dwie dziecięce, młodzieżową oraz zawodową.
Gwoli ścisłości historycznej należy odnotować wpływy konkursu w Klingenthal na kształt regulaminów konkursów Confederation Internationale des Accordeonistes oraz w Castelfidardo, gdzie powołano do życia dokładnie takie same kategorie konkursowe. O ile Castelfidardo uznało za słuszne przejęcie założeń regulaminowych konkursów w Klingenthal, o tyle Coupe Mondiale pozostał po eksperymencie w Polsce w 1986 roku dalej konkursem dwuetapowym, a w kategoriach dziecięcych i młodzieżowej wymagało się od uczestników całkowicie dowolnego programu prezentowanego w formie minirecitalu. Musimy również wspomnieć o międzynarodowym konkursie im. Hugo Herrmanna, organizowanym przez Niemieckie Stowarzyszenie Nauczycieli Akordeonu. Od 1977 roku do chwili obecnej odbyły się cztery takie konkursy, trudno więc przeceniać ich wpływ na rozwój konkursów lokalnych w świecie, tym bardziej, że regulamin tego konkursu był i nadal jest w zasadzie ograniczony do muzyki oryginalnej oraz nielicznych transkrypcji muzyki barokowej.
Światowy boom konkursowy w dyscyplinie akordeonowej wydaje się być dziś sprawą przebrzmiałą, tym bardziej, że stale napotykał i nadal napotyka na trudności regulaminowe i organizacyjne. Przyczyna tego zjawiska tkwi zarówno w założeniach artystycznych konkursów, jak i w poziomie edukacji akordeonowej nie tylko w różnych regionach świata, ale i na terenie samej Europy. Rozwój polskich konkursów przypada na lata rozwoju konkursów międzynarodowych. Więcej, Polska tworząc własne, kształtowała poprzez swych przedstawicieli założenia merytoryczne konkursów międzynarodowych.
W historii światowego ruchu akordeonowego działalność Polski znajdujemy na każdym jej etapie, bowiem uczestniczyliśmy w międzynarodowym ruchu akordeonowym od 1961 roku, a w konkursach w Klingenthal od 1963 roku, tj. od I konkursu międzynarodowego. W konkursach Polacy brali udział jako kandydaci, jurorzy, autorzy regulaminów i list repertuarowych, a nasi kompozytorzy A. Krzanowski, B. K. Przybylski, E. Bogusławski i B. Dowlasz byli twórcami utworów obowiązkowych. Aktywna obecność na międzynarodowym forum akordeonowym dała twórcom i wykonawcom możliwość ulepszania swojego warsztatu artystycznego, konfrontacji poczynań w sferze sztuki i dydaktyki.